Sadece doğrulanmış firmalar ve yetkililer.
Tekstil Ticaretinde Teslim Şekilleri: EXW, FOB, CIF ve DDP Nedir?
/
6 Dakika Okuma
Uluslararası Tekstil Ticaretinde Teslim Şekilleri, Maliyetler ve Sorumluluklar

Uluslararası tekstil ticaretinde bir siparişin fiyatı kadar, ürünün hangi koşullarda teslim edileceği de önemlidir. Türkiye'deki bir kumaş üreticisinden Avrupa'daki bir hazır giyim markasına veya Asya'daki bir iplik tedarikçisinden başka bir ülkedeki dokuma fabrikasına yapılan satışlarda, taşıma ve gümrük süreçlerinin nasıl yönetileceği ticari anlaşmanın önemli bir parçasını oluşturur.
Bir fiyat teklifinde belirtilen EXW, FOB, CIF veya DDP gibi kısaltmalar, yalnızca lojistik terimleri değildir. Bu teslim şekilleri, taşıma masraflarının hangi tarafa ait olduğunu, belirli işlemleri kimin gerçekleştireceğini ve ürünle ilgili riskin hangi noktada alıcıya geçtiğini belirler.
Özellikle farklı ülkelerdeki üreticilerden teklif alan tekstil alıcıları için teslim şekillerinin doğru anlaşılması, beklenmeyen maliyetleri önlemeye yardımcı olur.
Texylon üzerinden yeni tedarikçiler keşfeden ve RFQ (Request for Quotation) oluşturarak fiyat teklifi talep eden alıcılar için de teslim koşullarının baştan netleştirilmesi önemlidir. Aynı ürün için alınan iki teklif, farklı teslim şekillerine dayanıyorsa doğrudan karşılaştırılabilir olmayabilir.
Peki uluslararası tekstil ticaretinde kullanılan teslim şekilleri nelerdir ve aralarındaki temel farklar nelerdir?
Incoterms Nedir?
Incoterms (International Commercial Terms), Uluslararası Ticaret Odası (ICC) tarafından yayımlanan ve uluslararası ticarette alıcı ile satıcının teslimata ilişkin sorumluluklarını tanımlayan kurallardır.
Incoterms kuralları, ürünün satıcıdan alıcıya ulaştırılması sırasında taşıma, sigorta, gümrük işlemleri ve risk paylaşımı gibi konuların daha açık şekilde belirlenmesini sağlar.
Günümüzde kullanılan sürüm Incoterms 2020'dir ve toplam 11 farklı teslim kuralı içerir. Bu kuralların bazıları tüm taşıma türlerinde kullanılabilirken bazıları yalnızca deniz ve iç su yolu taşımacılığı için geçerlidir.
Incoterms kuralları ödeme vadesini, ürünün mülkiyetinin ne zaman devredileceğini veya ürünün kalite şartlarını tek başına belirlemez. Bu konuların ayrıca satış sözleşmesinde düzenlenmesi gerekir.
Tekstil sektöründe sıkça karşılaşılan teslim şekillerini inceleyelim.
1. EXW (Ex Works) – İş Yerinde Teslim
EXW, satıcının ürünü belirlenen yerde, genellikle kendi fabrikasında veya deposunda, alıcının tasarrufuna hazır bulundurduğu teslim şeklidir.
Bu yöntemde satıcının temel sorumluluğu, ürünleri kararlaştırılan yerde teslim almaya hazır hâle getirmektir. Alıcı ise ürünün yüklenmesi, taşınması, ihracat ve ithalat işlemleri gibi süreçlerin organizasyonundan ve ilgili maliyetlerden sorumludur.
Örneğin İstanbul'daki bir kumaş üreticisi, Almanya'daki müşterisine EXW İstanbul koşuluyla teklif verebilir.
Bu durumda kumaşlar üreticinin fabrikasında hazır edilir. Almanya'daki alıcı, ürünlerin fabrikadan alınması ve kendi tesisine ulaştırılması için gerekli lojistik süreçleri organize eder.
EXW, satıcıya sınırlı lojistik sorumluluk yüklese de alıcının ihracat ülkesindeki işlemleri yönetmesi her zaman kolay olmayabilir. Özellikle ihracat gümrük işlemlerinin satıcı tarafından gerçekleştirilmesinin daha uygun olduğu durumlarda FCA teslim şekli değerlendirilebilir.
2. FCA (Free Carrier) – Taşıyıcıya Teslim
FCA, satıcının ürünü alıcının belirlediği taşıyıcıya veya başka bir kişiye, kararlaştırılan teslim noktasında teslim ettiği yöntemdir.
Teslim yeri satıcının fabrikasıysa ürünün alıcının gönderdiği araca yüklenmesi satıcının sorumluluğundadır. Başka bir nokta belirlenmişse teslim şartları buna göre değişir.
FCA kapsamında ihracat gümrük işlemleri satıcı tarafından gerçekleştirilir. İthalat işlemleri ve ana taşıma organizasyonu ise genel olarak alıcının sorumluluğundadır.
Örneğin Bursa'daki bir iplik üreticisi, ürünlerini FCA Bursa koşuluyla müşterisine satabilir. Üretici, iplik bobinlerini belirlenen taşıyıcıya teslim eder ve ihracat işlemlerini tamamlar.
FCA özellikle kara yolu, hava yolu ve konteyner taşımacılığında kullanılabilmesi nedeniyle tekstil ihracatı açısından esnek bir seçenektir.
3. FOB (Free on Board) – Gemide Teslim
FOB, yalnızca deniz ve iç su yolu taşımacılığında kullanılan bir teslim şeklidir.
Bu yöntemde satıcı, ürünlerin belirlenen yükleme limanında alıcının belirlediği gemiye yüklenmesini sağlar. Ürünler gemiye yüklendiğinde hasar veya kayıp riski alıcıya geçer.
Satıcı ihracat gümrük işlemlerini ve gemiye yüklemeye kadar kendi sorumluluğundaki masrafları karşılar. Ana deniz taşımacılığı, varış ülkesindeki ithalat işlemleri ve ilgili sonraki maliyetler ise alıcıya aittir.
Örneğin Türkiye'den Hindistan'a deniz yoluyla kumaş ihraç eden bir üretici, FOB İstanbul koşuluyla fiyat verebilir.
Bu durumda üretici kumaşları belirlenen gemiye yükler. Deniz navlunu ve sonraki taşıma süreçleri alıcı tarafından organize edilir.
Ancak önemli bir ayrıntı vardır: FOB her deniz sevkiyatı için en uygun seçenek olmayabilir. Konteynerli taşımacılıkta ürünler çoğunlukla gemiye yüklenmeden önce terminalde taşıyıcıya teslim edildiğinden FCA daha uygun olabilir.
4. CIF (Cost, Insurance and Freight) – Masraflar, Sigorta ve Navlun Ödenmiş Teslim
CIF, satıcının ürünün belirlenen varış limanına kadar olan deniz navlununu ve gerekli taşıma sigortasını karşılamasını öngören teslim şeklidir.
FOB'dan farklı olarak ana deniz taşıma maliyeti satıcının fiyatına dahildir.
Ancak burada sıkça karıştırılan bir konu vardır: Satıcı navlun ve sigorta bedelini ödese de ürünle ilgili risk, yükleme limanında ürün gemiye yüklendiğinde alıcıya geçer.
Örneğin Türkiye'deki bir ev tekstili üreticisi, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki müşterisine CIF New York koşuluyla teklif verebilir.
Satıcı ürünün gemiye yüklenmesini, New York limanına kadar navlununu ve CIF kapsamında gerekli sigortasını organize eder. Alıcı ise varış ülkesindeki ithalat işlemlerinden ve kendi sorumluluğundaki diğer masraflardan sorumlu olur.
CIF kapsamında satıcının yaptırması gereken sigorta, aksi kararlaştırılmadıkça asgari teminat düzeyindedir. Alıcı daha kapsamlı bir sigorta istiyorsa bunu satış öncesinde netleştirmelidir.
CIF de FOB gibi yalnızca deniz ve iç su yolu taşımacılığı için kullanılır. Konteynerli veya farklı taşıma türlerinin birlikte kullanıldığı sevkiyatlarda CIP gibi alternatifler daha uygun olabilir.
5. DAP (Delivered at Place) – Belirlenen Yerde Teslim
DAP, satıcının ürünleri kararlaştırılan varış noktasına kadar getirdiği ve bu noktada boşaltılmaya hazır şekilde alıcının tasarrufuna sunduğu teslim şeklidir.
Satıcı, belirlenen noktaya kadar taşıma organizasyonunu gerçekleştirir ve ürünle ilgili riskleri üstlenir. Ancak varış yerindeki boşaltma işlemi ve ithalat gümrük işlemleri genel olarak alıcının sorumluluğundadır.
Örneğin Denizli'deki bir havlu üreticisi, Fransa'daki müşterisine DAP Lyon koşuluyla ürün satabilir.
Bu durumda üretici, ürünlerin Lyon'daki belirlenen teslim adresine ulaştırılmasını organize eder. Alıcı ise ithalat işlemlerini tamamlar ve ürünleri teslim noktasında boşaltır.
DAP, uluslararası taşıma organizasyonunu satıcının üstlenmesini isteyen ancak ithalat işlemlerini kendi yönetmeyi tercih eden alıcılar için uygun olabilir.
6. DDP (Delivered Duty Paid) – Gümrük Vergileri Ödenmiş Teslim
DDP, satıcının en geniş sorumluluk üstlendiği teslim şekillerinden biridir.
Bu yöntemde satıcı, ürünün belirlenen teslim noktasına ulaştırılmasını sağlamakla birlikte ihracat ve ithalat gümrük işlemlerini ve ilgili vergileri de üstlenir.
Alıcı ise ürünleri varış noktasında, boşaltılmaya hazır şekilde teslim alır. Aksi kararlaştırılmadıkça boşaltma alıcının sorumluluğundadır.
Örneğin Türkiye'deki bir hazır giyim üreticisi, Hollanda'daki müşterisine DDP Amsterdam koşuluyla teklif sunabilir.
Bu durumda üreticinin yalnızca ürün bedelini ve nakliyeyi değil, Hollanda'daki ithalat işlemlerini ve uygulanabilir gümrük vergilerini de fiyatlandırması gerekir.
DDP özellikle alıcının lojistik ve ithalat süreçleriyle daha az ilgilenmek istediği işlemlerde tercih edilebilir.
Bununla birlikte her ülkede yabancı bir satıcının ithalatçı olarak işlem yapması mümkün veya kolay olmayabilir. Vergi kaydı, ithalatçı statüsü ve yerel mevzuat gereklilikleri siparişten önce kontrol edilmelidir.
Bu nedenle DDP fiyat hazırlanırken teslim ülkesindeki gümrük ve vergi yükümlülüklerinin ayrıntılı biçimde araştırılması önemlidir.
EXW, FCA, FOB, CIF, DAP ve DDP Arasındaki Farklar
Teslim şekilleri arasındaki temel farklar, taşıma organizasyonunun, masrafların ve risklerin hangi tarafın sorumluluğunda olduğudur.
Teslim Şekli | Ana Taşıma Masrafı | İthalat İşlemleri | Riskin Geçişi |
EXW | Alıcı | Alıcı | Ürün belirlenen yerde alıcının tasarrufuna sunulduğunda |
FCA | Alıcı | Alıcı | Belirlenen yerde taşıyıcıya teslim edildiğinde |
FOB | Alıcı | Alıcı | Ürün gemiye yüklendiğinde |
CIF | Satıcı | Alıcı | Ürün gemiye yüklendiğinde |
DAP | Satıcı | Alıcı | Belirlenen varış yerinde, boşaltmaya hazır teslimde |
DDP | Satıcı | Satıcı | Belirlenen varış yerinde, boşaltmaya hazır teslimde |
Bu tabloda belirtilen sorumluluklar Incoterms 2020 kurallarının genel çerçevesini göstermektedir. Gerçek sevkiyatlarda teslim noktası, taşıma sözleşmesi, ülke mevzuatı ve tarafların ek anlaşmaları ayrıca değerlendirilmelidir.
Aynı Kumaş, Farklı Teslim Şekli: Fiyat Nasıl Değişir?
Teslim şeklinin teklif fiyatına etkisini basit bir örnek üzerinden değerlendirelim.
Türkiye'deki bir kumaş üreticisinin Almanya'daki müşterisine 10.000 metre kumaş sattığını düşünelim.
Üretici iki farklı koşulda teklif hazırlıyor:
EXW İstanbul: 3,00 €/metre
DAP Berlin: 3,35 €/metre
İlk bakışta EXW teklif daha avantajlı görünebilir. Ancak EXW fiyatına fabrikadan teslim sonrası taşıma ve ilgili lojistik masrafları dahil değildir.
DAP fiyatında ise ürünün Berlin'deki belirlenen teslim noktasına kadar ulaştırılması satıcının sorumluluğundadır. İthalat gümrük işlemleri ise alıcıya aittir.
Dolayısıyla yalnızca 0,35 € birim fiyat farkına bakarak hangi teklifin daha ekonomik olduğuna karar vermek doğru olmayabilir.
Alıcının toplam maliyeti değerlendirirken taşıma, gümrük, sigorta, elleçleme ve varsa diğer operasyonel giderleri de dikkate alması gerekir.
Bu nedenle teklifleri karşılaştırmadan önce kullanılan teslim şeklinin ve teslim noktasının aynı olup olmadığı kontrol edilmelidir. Tekliflerin kapsamını daha sistemli değerlendirmek için güvenilir tekstil tedarikçisi seçerken dikkat edilmesi gereken kriterler de yol gösterici olabilir.
Yukarıdaki fiyatlar yalnızca örnek amaçlıdır ve güncel navlun veya piyasa fiyatlarını temsil etmez.
Tekstil İhracatında Doğru Teslim Şekli Nasıl Seçilir?
Her tekstil ihracatı için en avantajlı tek bir teslim şekli bulunmaz. Doğru tercih, tarafların lojistik deneyimine, taşıma yöntemine, teslim ülkesine ve ticari anlaşmaya bağlıdır.
Küçük miktarlı bir kumaş numunesinin hava kargosuyla gönderilmesi ile yüzlerce palet ipliğin deniz yoluyla sevk edilmesi aynı operasyonel koşullara sahip değildir.
Örneğin ihracat işlemlerini kendisi yönetmek isteyen bir üretici FCA teslimi tercih edebilir. Lojistik organizasyonunu kendi anlaşmalı taşıyıcısıyla yürütmek isteyen alıcı için de bu yöntem uygun olabilir.
Diğer taraftan varış noktasına kadar taşıma hizmeti almak isteyen müşteriler DAP teslimi değerlendirebilir.
Tercih yapılırken şu soruların yanıtlanması faydalıdır:
Ürün hangi taşıma yöntemiyle gönderilecek?
Taşıma organizasyonunu hangi taraf daha avantajlı koşullarda gerçekleştirebilir?
İhracat ve ithalat gümrük işlemlerini kim üstlenecek?
Sigorta kapsamı yeterli mi?
Teslim noktasına kadar oluşabilecek ek masraflar biliniyor mu?
Teslim şekli hem fiyat teklifinde hem de satış sözleşmesinde açıkça belirtilmiş mi?
Özellikle yeni ihracat pazarlarına açılmak isteyen üreticiler için lojistik maliyetleri ve yerel ithalat koşulları, ürünün hedef pazardaki rekabet gücünü etkileyebilir.
Fiyat Tekliflerinde Incoterms Nasıl Belirtilmeli?
Uluslararası ticarette yalnızca "FOB" veya "DDP" yazılması yeterince açık olmayabilir.
Teslim şeklinin yanında ilgili liman, şehir veya mümkünse kesin teslim noktası ile kullanılan Incoterms sürümü belirtilmelidir.
Örneğin:
EXW İstanbul, Türkiye – Incoterms 2020
FCA Bursa, Türkiye – Incoterms 2020
FOB İstanbul Limanı, Türkiye – Incoterms 2020
DAP Berlin, Almanya – Incoterms 2020
DDP Amsterdam, Hollanda – Incoterms 2020
Teslim noktasının açıkça belirlenmesi, taşıma ve risk paylaşımı konusunda anlaşmazlık yaşanmasını önlemeye yardımcı olur.
Ayrıca üretim termin süresi ile sevkiyat ve teslimat süresinin birbirinden ayrılması gerekir. Bir siparişin üretiminin tamamlanması, ürünün müşteriye ulaştığı anlamına gelmez.
Bu ayrımın planlama üzerindeki etkisini tekstil siparişlerinde termin gecikmelerinin nedenleri yazımızda da inceleyebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
EXW ve FOB Arasındaki Fark Nedir?
EXW teslimde satıcı ürünü belirlenen yerde alıcının tasarrufuna sunar. Yükleme, ihracat işlemleri ve taşıma organizasyonu genel olarak alıcıya aittir.
FOB teslimde ise satıcı ürünün belirlenen limanda gemiye yüklenmesini ve ihracat işlemlerini gerçekleştirir. Risk, ürün gemiye yüklendiğinde alıcıya geçer.
CIF ve FOB Arasındaki Fark Nedir?
FOB teslimde ana deniz navlunu alıcıya aittir. CIF teslimde ise satıcı varış limanına kadar navlunu ve gerekli taşıma sigortasını karşılar.
Her iki teslim şeklinde de risk, ürün yükleme limanında gemiye yüklendiğinde alıcıya geçer.
DAP ve DDP Arasındaki Fark Nedir?
DAP teslimde satıcı ürünü belirlenen varış noktasına kadar getirir ancak ithalat gümrük işlemleri ve ilgili vergiler genel olarak alıcıya aittir.
DDP teslimde ise satıcı, ithalat işlemlerini ve uygulanabilir vergileri de üstlenir.
EXW Teslimde Nakliye Ücretini Kim Öder?
EXW teslimde fabrikadan veya belirlenen teslim noktasından sonraki nakliye masrafları alıcıya aittir. Ürünün teslim alma aracına yüklenmesi de EXW kuralı kapsamında satıcının zorunlu sorumluluğu değildir.
FOB Hava Kargosunda Kullanılabilir mi?
Hayır. FOB yalnızca deniz ve iç su yolu taşımacılığında kullanılabilir. Hava kargo, kara yolu veya farklı taşıma türlerinin kullanıldığı sevkiyatlarda FCA, CPT, CIP, DAP ya da DDP gibi uygun kurallar değerlendirilebilir.
DDP Teslimde Tüm Vergileri Satıcı mı Öder?
DDP kapsamında ithalat gümrük vergileri ve uygulanabilir ithalat vergileri satıcının sorumluluğundadır. Ancak yerel mevzuatın, vergi kayıtlarının ve ithalatçı olma şartlarının işlem öncesinde kontrol edilmesi gerekir.
Hangi Teslim Şekli Alıcı İçin Daha Avantajlıdır?
Bu sorunun tek bir cevabı yoktur. Kendi lojistik ağına sahip alıcılar EXW veya FCA gibi yöntemleri tercih edebilirken taşıma organizasyonunu satıcıya bırakmak isteyen alıcılar DAP veya DDP teslimi değerlendirebilir.
En avantajlı seçenek, ürün fiyatı ile toplam lojistik maliyeti ve operasyonel sorumluluklar birlikte ele alınarak belirlenmelidir.
Sonuç
Uluslararası tekstil ticaretinde doğru teslim şeklini belirlemek, yalnızca nakliye maliyetlerini paylaşmak anlamına gelmez. Aynı zamanda ürünün hangi noktada teslim edilmiş sayılacağını, riskin ne zaman el değiştireceğini ve tarafların hangi işlemlerden sorumlu olacağını netleştirir.
EXW, FCA, FOB, CIF, DAP ve DDP gibi teslim şekilleri farklı ticari ihtiyaçlara cevap verir. Bu nedenle alıcıların ve üreticilerin seçim yaparken yalnızca teklif edilen birim fiyatı değil, teslimatın bütün koşullarını değerlendirmesi gerekir.
Doğru ürün, doğru fiyat ve doğru teslim koşulları bir araya geldiğinde uluslararası tekstil ticareti daha öngörülebilir ve yönetilebilir hâle gelir.


